Okoliczności te mogą być często fundamentalne dla przedmiotu sporu, a ich ocena przez sąd może rozstrzygać o treści wyroku. Artykuł 310 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje możliwość zapobiegnięcia tym sytuacjom, wprowadzając instytucję „zabezpieczenia dowodu”. Zgodnie z przywołanym przepisem, można zabezpieczyć dowód, gdy zachodzi obawa, że jego przeprowadzenie stanie się niewykonalne lub zbyt utrudnione, albo gdy z innych przyczyn zachodzi potrzeba stwierdzenia istniejącego stanu rzeczy. Zabezpieczenie dowodu może zostać dokonane na wniosek o zabezpieczenie dowodu, a w toku postępowania, tj. po wniesieniu pozwu, również z urzędu przez sąd.

Opisywany w niniejszym artykule mechanizm zabezpieczenia dowodu ma zatem na celu zachowanie dowodu jeszcze przed wszczęciem postępowania sądowegow takim stanie, aby możliwe było jego przeprowadzenie przez sąd w toku procesu. Artykuł 310 kpc pozwala na zabezpieczenie wszelkich środków dowodowych. Do najczęściej zabezpieczanych dowodów należą jednak:

1. dowody z zeznań świadków, którzy na przykład nie przebywają na stałe w Polsce lub których stan zdrowotny wskazuje, że może nie być możliwe ich przesłuchanie w przyszłości oraz
2. dowody z opinii biegłych sądowych, na których skupi się niniejszy artykuł.

Zabezpieczenie dowodu z opinii biegłego sądowego przed wszczęciem postępowania cywilnego

Zabezpieczenie dowodu – zgodnie z art. 310 kpc,zabezpieczenie dowodu może nastąpić, gdy przeprowadzenie dowodu na właściwym etapie procesu będzie niewykonalne lub zbyt utrudnione, albo gdy z innych przyczyn zachodzi potrzeba stwierdzenia istniejącego stanu rzeczy. Jakie zatem sytuacje może objąć przepis w kontekście zabezpieczenia dowodu z opinii biegłego? W doktrynie wskazuje się, że odnośnie postępowań dotyczących nieruchomości, zabezpieczenie dowodu z opinii biegłego w trybie art. 310 kpc może nastąpić wobec „budynku, którego stan grozi zawaleniem lub innej nietrwałej konstrukcji”, a przeprowadzenie postępowania o zabezpieczenie dowodu ma charakter „czynności niecierpiącej zwłoki”.

Innym przykładem może być sytuacja, gdy inwestor prowadził prace budowlane w przedmiocie najmu, które zostały wykonane w sposób wadliwy, przez co klienci lokalu nie mogą w bezpieczny sposób z niego korzystać. Ewidentnym jest zatem fakt, że inwestor zobowiązany jest jak najszybciej przeprowadzić kolejne prace budowlane w lokalu w sposób prawidłowy, tak aby wyeliminować powstanie negatywnych konsekwencji dla zdrowia lub życia klientów lokalu. W tej sytuacji, wydaje się, że postępowanie o zabezpieczenie dowodu będzie miało charakter czynności niecierpiącej zwłoki, a zatem złożenie wniosku o zabezpieczenie może być zasadne.

Zabezpieczenie dowodu z opinii biegłego, a ocena szans powodzenia powództwa

Należy jednak zwrócić uwagę na powszechnie przyjęte stanowisko sądów oraz doktryny prawniczej, zgodnie z którym zabezpieczenie dowodu nie może służyć temu, żeby przyszły powód mógł w ten sposób upewnić się co do szans wygrania procesu sądowego. Zabezpieczenie dowodu nie może zatem zostać użyte przez stronę powodową w celu sprawdzenia szans na wygranie procesu, przed złożeniem pozwu. Łatwo sobie bowiem wyobrazić sytuację, gdy powód zleci przeprowadzenie prac budowlanych, a następnie nie mając pewności czy prace budowlane zostały wykonane prawidłowo, złoży wniosek o zabezpieczenie dowodu z oględzin biegłego z zakresu budownictwa w celu ustalenia ewentualnych wad nieruchomości oraz kosztów ich usunięcia.W konsekwencji powód może próbować „wysondować” czy wady mogłyby uzasadnić jego roszczenie odszkodowawcze oraz wysokość roszczenia. W tej sytuacji, jeżeli nie zaistniały „czynności niecierpiące zwłoki” wydaje się, że nie zachodzą przeszkody w przeprowadzeniu wnioskowanego do zabezpieczenia dowodu na etapie postępowania sądowego, a nie przed wszczęciem procesu. Uwzględnienie wówczas wniosku przez sąd najprawdopodobniej doprowadziłoby do upewnienia się co do szans na wygranie ewentualnego przyszłego procesu, co w świetle brzmienia art. 310 kpc cywilnego jest niedopuszczalne.

Powyższe stanowisko zostało potwierdzone w wielu orzeczeniach sądów. Przykładowo, w wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, I Wydział Cywilny, z dnia 11 grudnia 2018 roku, sygn. akt I AGa 178/18, sąd orzekł, że „Podzielić zatem należy pogląd wyrażony przez Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie iż wniosek ten [wniosek o zabezpieczenie dowodu z opinii biegłego]w trybie art. 310 kpc – wykraczał poza ramy instytucji przewidzianej w przepisie. Powódka oczekując ustalenia okoliczności faktycznych, których przytoczenie było jej obowiązkiem procesowym wyraźnie zmierzała do uzyskania informacji o zakresie przysługującej jej roszczeń i ich wartości.”

Zabezpieczenie dowodu z opinii biegłego czy zabezpieczenie dowodu z oględzin biegłego?

Mając na uwadze rozważania opisane w poprzednim punkcie, wydaje się, że w zakresie sporów dotyczących spraw budowlanych, sąd powinien zatem zabezpieczyć jedynie dowód z oględzin nieruchomości jako elementu będącego przedmiotem sporu. Zadaniem biegłego będzie zatem jedynie stwierdzenie istniejącego stanu faktycznego a nie dokonanie oceny z użyciem wiadomości specjalnych przed wszczęciem procesu.

Celem dowodu z opinii biegłego jest dostarczenie sądowi opinii w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych, natomiast stwierdzenie stanu faktycznego następuje za pomocą oględzin. Oględziny nieruchomości przez biegłego sądowego klasyfikowane są w kategorii środków poznania, które nie dostarczają nowego materiału procesowego, ale stanowią akt sprawdzenia dowodów, co wyraża się w przeprowadzeniu badań na przedmiocie oględzin (J.J. Litauer, Dowód z oględzin według kodeksu postępowania cywilnego, PPC 1937, Nr 22–23, s. 674). Z przebiegu oględzin sporządza się protokół, który powinien zawierać opis przedmiotu oględzin, złożone wyjaśnienia stron, w miarę potrzeby także plan lub szkic sytuacyjny oraz przebieg czynności dodatkowych(np. przesłuchanie świadka i stron). Oględziny (nazywane również „wizją lokalną”, „naocznią”, „komisją”) są zatem dowodem, w trakcie którego dokonuje się zbadania m.in. nieruchomości, bezpośrednio obserwując przedmiot dowodu i czyniąc ustalenia co do położenia, stanu technicznego nieruchomości, czy jej poszczególnych elementów składowych. Przebieg oględzin powinien zostać precyzyjnie udokumentowany albo w postaci pisemnej, albo w postaci nagrania przy pomocy aparatury utrwalającej obraz i dźwięk. Postępowanie w przedmiocie zabezpieczenia dowodu z oględzin powinno zatem ograniczać się tylko do przeprowadzenia i udokumentowania na piśmie oraz przy pomocy fotografii szczegółowych oględzin stanu nieruchomości, umożliwiających w toku późniejszego postępowania rozpoznawczego wydanie ewentualnej opinii. W sytuacji wniosku o zabezpieczenie dowodu w celu ustalenia wad nieruchomości oraz kosztów ich usunięcia, należy zatem pamiętać, że dowód taki nie może „zastąpić” opinii biegłego, co w konsekwencji pozwoliłoby na rozpoznanie szans powodzenia przyszłego procesu na etapie zabezpieczenia dowodu przez powoda.

Przykład: w opinii wydanej na podstawie art. 310 kpc biegły stwierdził, że: „Wykonanie robót budowlanych nie spełnia przepisów art. 5 oraz art. 7 ustawy Prawo budowlane w sposób zabezpieczający prawidłowe użytkowanie. Roboty instalacyjne nie zostały wykonane zgodnie z warunkami technicznymi wykonawstwa i odbioru”.

W powyższym przykładzie, można zatem argumentować, że biegły nie dokonał wyłącznie obserwacji przedmiotu dowodu i sporządzenia protokołu dokumentującego obserwację, ale dokonał oceny i przedstawił wnioski w zakresie zgodności instalacji z prawem budowlanym. Opinia zatem spełnia przesłanki opinii biegłego, a nie dowodu z oględzin. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego: „Dowód z biegłego ma tylko na celu dostarczenie sądowi opinii w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych. Natomiast stwierdzenie istniejącego stanu faktycznego następuje za pomocą oględzin dokonanych przez sąd, w miarę potrzeby z udziałem biegłych (art. 303 k.p.c.), a jeżeli chodzi o stan faktyczny przeszły, to stwierdza się go za pomocą zeznań świadków (Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 1957 r., sygn. akt III CR 38/57, OSNCK 1958, nr 2, poz. 47). W konsekwencji, dopuszczenie takiego dowodu przez sąd w trybie zabezpieczenia najprawdopodobniej naruszyłoby art. 310 Kodeksu postępowania cywilnego.

Podsumowanie - Kancelaria Urbanek 

W przypadku sporów, których przedmiotem są nieruchomości, z uwagi na długotrwałość procesów sądowych, zabezpieczenie dowodu z opinii (oględzin) biegłego może być mechanizmem, który usunie negatywne skutki utraty możliwości przeprowadzenia dowodów w przyszłości. Istotne jednak, aby posłużenie się mechanizmem zabezpieczenia dowodu z opinii biegłego nie zostało użyte przez stronę powodową w celu oceny zasadności roszczenia przed złożeniem pozwu. Ważne również, aby dowód został przeprowadzony w taki sposób, że biegły stwierdzi jedynie istniejący stan faktyczny a nie dokona jego oceny z użyciem wiadomości specjalnych. Warto ponadto zwrócić uwagę, że zabezpieczenie dowodu z opinii biegłego może być korzystne zarówno dla strony powodowej, jak i dla strony pozwanej. Przewidując zatem, że rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić w sądzie, należy zwrócić się do prawnika- najlepiej radcy prawnego, który przedstawi opinię, czy zabezpieczenie dowodu w trybie art. 310 kpc będzie dopuszczalne, a jeśli tak to jakie dowody powinny zostać zabezpieczone i w jaki sposób.

Potrzebujesz pomocy w zakresie zabezpieczenia dowodu z opinii biegłego?

Jeżeli po lekturze niniejszego artykułu uważasz, że w Twojej sprawie zabezpieczenie dowodu z opinii biegłego może być trafnym rozwiązaniem, zapraszamy do kontaktu z naszą Kancelarią. Ocenimy Twój problem prawny i pomożemy wypracować najlepsze rozwiązanie.